Takip Edin  facebook twitter youtube

 



Rektum Kanseri ve Genetik

Kalın bağırsak kanseri oluşumunun genlerle ilişkisi oldukça karmaşıktır. Basit olarak genler, canlının bazı özelliklerini taşır. Genler hücrenin çekirdeğinde bulunan, kromozomlar içindeki özel birimlerdir. Her genin birbirinden farklı görevleri vardır. Saçımızın renginden parmak şeklimize, kan grubumuza kadar tüm özelliklerimizin belirlenmesini ve ortaya çıkmasını sağlarlar.

Yukarıda da belirtiğimiz gibi genler canlının bazı özelliklerinden sorumludur. Canlının tüm özelliklerini belirleyen ise genetik yapımız ve çevresel faktörlerin tümüdür. Kısaca canlıların tüm görünebilir özellikleri "fenotip" olarak adlandırılır ve basit bir formül ile ifade edilecek olursa;

Fenotip = Genotip + Çevre
Canlının Tüm
Özellikleri
  Genetik Faktörlerin
Tümü
  Çevresel Faktörlerin Tümü
Beslenme, yaşam şekli, alışkanlıklar vb.

Canlının bazı özelliklerinin daha çok genler tarafından, bazılarının ise daha çok çevresel faktörler tarafından belirlendiği söylenebilir. Kalıtım yoluyla ebeveynlerimizden (anne ve babamızdan) bize geçen ve zaman içinde bir miktar değişime uğrayan genlerimiz, hayat alışkanlıklarımızla beraber çalışarak bizim özelliklerimizi belirler.

Rektum Kanserinin (Kalın Bağırsak Kanserinin) Genlerle Bağlantısı

Polip, Kanser Gelişimi

Kalın bağırsağın iç yüzeyini örten tabakanın oluşumu ve yenilenmesi de genlerin ve çevresel faktörlerin kontrolü altındadır. Genetik ve çevresel yapıda meydana gelen olaylar, normal sağlıklı olarak her 7-10 günde bir yenilenen kalın bağırsağın iç yüzeyini örten tabakada değişikliklerin gelişimini başlatır. Buna ek olarak genetik değişikliklerin ardı sıra eklenmesi ile önce erken polip, ardından geç polip, ve devamında da kalın bağırsak kanseri gelişimi gözlenir. Ortalama olarak bir polipten kanser oluşumu için geçen süre 8-10 yıl kadardır.

Polipten Rektum Kanseri Oluşumu

Kolorektal Kanser Gelişiminde Genlerin Önemi

Kalın bağırsak kanserinin gelişimi için birden çok genetik olaya ihtiyaç vardır. Bu genetik yapıdaki değişiklikler bir anda olmaz. Canlının hayatta kaldığı sürede bu genetik yapıdaki değişikiliklere ek olarak çevresel birçok faktörün de eklenmesi hastalıkların gelişimine neden olur. Hastalığın gelişimine neden olan bazı faktörler aşağıda basit olarak anlatılmaya çalışılmıştır.

Bazılarını anne veya babamızdan kalıtım yolu ile alırız

Anne ve baba çocukları olunca, onlara kendinden bazı özelliklerini verirler. Örneğin saç ve göz rengi gibi bazı kanser oluşturan hasarlı genler de geçebilir. Bu genler çocuğumuzun tüm yapı taşları olan proteinlerinin düzenli üretimi için gereklidir. Fakat kalıtımla anne ve babadan gelen hasarlı genler çocuğa geçti ise bazı normal olması gereken protein üretimleri yapılamayacaktır. Bunun sonucunda bazı hastalıklar ortaya çıkabilir. Bunlardan biri de kalın bağırsak kanseridir.

Kalıtım Yoluyla Çocuklarda Rektum Kanseri Gelişimi

Bazıları bireyin anne rahminde gelişimi sırasında olur ve sadece o bireyi ilgilendirir

Bazen anne ve babada herhangi bir genetik bozukluk yoktur. Fakat yavru gelişimi sırasında hasar oluşabilir ve sadece çocukta hastalık ortaya çıkabilir. İşte bu şekilde kalıtsal kalın bağırsak kanseri ailenin önceki bireylerinde görülmese bile bundan sonra yeni nesillere kalıtım yolu ile geçebilir ve yeni aile bireylerini etkileyebilir.

Anne Karnında / Rahminde Rektum Kanseri Gelişimi

Yine bazen anne veya babada genetik bozukluk olduğu halde hastalık görülmez

Bu anne ve babalar sadece genetik bozukluğu bir çekinik genle taşıdıkları için hastalık ortaya çıkmaz. Bu bireylere taşıyıcı bireyler denir. Taşıyıcı bireylerde hastalık gözlenmese de onların çocuklarında hastalık olabilir. Çünkü hem anadan hem babadan hastalık geni alabilirler.

Bazı genetik bozukluklar da yaşadığımız sürede çevresel etkenlerle gelişir

Gen DNA’sında bazı çevresel ajanlar hasar oluşturabilir. Eğer bu çevresel ajanların oluşturdukları gen hasarları kansere neden olursa, o zaman bu çevresel ajanlara karsinojenler adı verilir (örneğin sigara bir karsinojendir). Bu çevresel etkenler nedeni ile zaman içinde genler hasar görebilir veya tamamen kaybolabilir. Bunun sonucu olarak vücudumuzdaki önemli bir proteinin üretimi ve önemli bir fonksiyon yok olabilir.

Sigara ve Kanseri Gelişimi (Rektum Kanseri)

İşte bu yukarıda basit olarak anlatılan genetik olayların kalın bağırsağın iç yüzünü örten tabakanın yenilenmesi sırasında meydana gelmesi sonucunda kalın bağırsak kanseri oluşmaktadır.

Rektum Kanseri için Kan Testleri ve Genetik Bozukluğun Tespiti

Araştırmalar sonunda bazı kalıtsal kalın bağırsak kanserlerini kan testleri ile belirlemek mümkün olmuştur.

  • Ailesel (familyal) adenomatözpolipozis (FAP) kalıtsal kolorektal bir kanserdir. Kalın bağırsakta yüzlerce polip oluşumu görülür. Bu hastalık 5. kromozomda bulunan APC (adenomatöz polipozis coli) geni ile oluşur. Etkilenen bir ebeveynin çocuklarının %50'sinde hastalık ortaya çıkar. Kan testi ile etkilenen kişi saptanabilir.
  • Herediter (kalıtsal) non-polipoziskolorektal kanser (HNPCC) diğer bir kalıtsal kolorektal kanseri oluşturur. Kromozom 2-3’te iki adet gendeki bozulma sonucu ortaya çıkar. hMSH2 ve hMLH1 bu hastalıktan sorumludur. Kan testi ile etkilenen kişi saptanabilir.
  • Ailesel kolon kanseri kalıtsal olmakla beraber yukarıdaki iki kalıtsal tip gibi belirlenebilmiş herhangi bir genetik bozukluk henüz belirlenememiştir. Bu nedenle kan testi ile de anlaşılamamaktadır.
  • Kalın bağırsak kanserinin en sık tipi olan rastlantısal kalın bağırsak kanserinin tespitinde de tanıya yardımcı olabilecek bir genetik bozukluk henüz belirlenememiştir. Bu nedenle kan testi ile de anlaşılamamaktadır.

Bizim ailede kalıtsal kalın bağırsak kanseri var mı?

  • Ailede 3 veya daha fazla akrabada kalın bağırsak polipi veya kanseri hikayesi olanlarda (özellikle hastaların biri 50 yaş altında hastalığa yakalandı ise)
  • Ailesel bir veya daha fazla kalın bağırsak kanseri veya polipi hikayesine ek olarak kendisinde polip veya kanser olanlarda kalıtsal veya ailesel kalın bağırsak kanseri olabilir.

Rektum Kanserinde (Kalın Bağırsak Kanserinde) Aile Hikayesi